Μια καταπληκτική εικονογράφηση στο ” Άκου ανθρωπάκο”

 Για εμένα πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία που συνάντησα στη ζωή μου. Μου το σύστησε μια κομμώτρια στα δεκαοχτώ μου και ίσως με έκανε να βάλω το μυαλό μου να δουλέψει λίγο παραπάνω. Για να καταλάβει πως η ζωή στηρίζεται σε τρεις κολώνες μόνο: του έρωτα, της εργασίας και της γνώσης...

Ο καλός γιατρός μας ζητά να κοιτάξουμε με ειλικρίνεια τους εαυτούς μας και να αναλάβουμε την ευθύνη για τις ζωές μας και για το μεγάλο ανεκμετάλλευτο δυναμικό που βρίσκεται στο βάθος της ανθρώπινης φύσης .
Ο εικονογράφος William Steig στην έκδοση του 1974, του  βιβλίου "Άκου ανθρωπάκο", του Βίλχελμ Ράιχ, το διάνθισε με καταπληκτικές εικόνες. Εμείς βρήκαμε τα αποσπάσματα από την αντίστοιχη έκδοση στα στα ελληνικά και σας τις παρουσιάζουμε.

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------

----------------------
Τα  αποσπάσματα είναι από το βιβλίο "Άκου ανθρωπάκο" του Βίλχελμ Ράιχ ενώ τα σκίτσα του εικονογράφου William Steig της έκδοσης του 1974
ΠΗΓΗ: by Αντικλείδι , http://antikleidi.com

Στη χώρα που της είπαν ψέματα

"...όταν πάρεις ένα δρόμο και δεις ότι πάει στραβά, μην προσπαθήσεις να διορθώσεις την πορεία, συνεχίζοντας σε αυτόν. Γύρνα στην αφετηρία και ξεκίνα πάλι από την αρχή, σε άλλη κατεύθυνση." (Θεοδόσιος Πελεγρίνης)
Σε αντίθεση με τον Αμερικανό φιλόσοφο Noam Chomsky που υποστήριζε πως "δε χρειάζεται ο φιλόσοφος να παίρνει θέση στα πολιτικά ζητήματα ούτε έχει ευθύνη για αυτά" (Philosophers and Public Philosophy), εμείς θα πάρουμε θέση, αναλύοντας ιστορικά και φιλοσοφικά την σχέση μεταξύ πολιτικής και ηθικής.

Αν ρωτούσατε το μέσο Έλληνα για τη σχέση της πολιτικής με την ηθική, πιθανότατα να γελούσε ή να εξοργιζόταν. Αυτό που συνέβη στην χώρα μας τις τελευταίες δεκαετίες, είναι πράγματι τόσο εξοργιστικό, όσο και γελοίο. Πολιτικοί κατωτάτου επιπέδου ή αμφιβόλου ηθικής οδήγησαν το λαό, εν έτη 2015 σε ένα ακόμα αδιέξοδο, (Μνημόνιο το λένε όλοι) το τρίτο κατά σειρά τα 5 τελευταία χρόνια.

Αν οι πολιτικοί έχασαν αυτά τα χρόνια την αξιοπιστία τους, ήταν επειδή η ενσυνείδητη καλλιέργεια ψεύτικων υποσχέσεων αποκόλλησε την πολιτική από την ηθική. Ψέματα για τα λεφτά που υπήρχαν, ψέματα για το έλλειμμα, ψέματα για το σκίσιμο των Μνημονίων με ένα νόμο. Ταυτόχρονα ο ατομοκεντρισμός των πολιτών και η δική τους ερμηνεία την ευμάρεια της ευρωπαϊκής κοινωνίας, λειτούργησε ως φαύλος κύκλος για το ποιους ακριβώς στέλναμε για αντιπροσωπευτική μας εκπροσώπηση στο Κοινοβούλιο, το ναό της Δημοκρατίας!

Γλωσσικά, τόσο το ήθος (>έθος), όσο και η πόλις (πρβλ. το λιθουανικό pilti=«πληρούν») αποκλείουν το ατομικό και «ίδιον», σημαίνοντας το κοινόν, που αντιπροσωπεύει τον «μέσο όρο», το μέτρο και τη διανεμητική δικαιοσύνη (δηλ. τη νέμεση). Έτσι, γλωσσικά, οι έννοιες της Ηθικής και του πολιτικού ήθους κατά βάθος συμπίπτουν.2 Τα τελευταία χρόνια, πολλές πένες δημοσιογράφων,  ενταγμένων στο Pay roll των υποστηρικτών των Μνημονίων, προσπάθησαν να μας πείσουν. Να μας πουν πως η καταστροφή ήταν ευλογία για τον τόπο και πως οι υπεύθυνοι της κλεπτοκρατίας ήταν οι πολιτικοί της ευθύνης! Έχουμε διαβάσει απίστευτα πράγματα.

Και τί την θέλουμε την ηθική; Ίσως για να ξανασυναντήσουμε αυτό που ψευδώς φέρουμε, την ελληνικότητα. Στην Αρχαία Ελλάδα ο πολιτικός δεν ήταν ένα ανεξέλεγκτο μέλος μιας συμμορίας που λυμαίνετο δημόσιο χρήμα , ούτε ένας άβουλος κλακαδόρος του αρχηγού του όταν εκείνος εκφωνούσε λόγους στην Εκκλησία του Δήμου, ούτε καν ένας δοσίλογος που έπαιρνε εντολές από οικονομικούς δολοφόνους για να εφαρμόσει τον "μονόδρομο" των ξενόφερτων προγραμμάτων. Ο Αριστοτέλης (στα Ηθικά Νικομάχεια) μας δίνει να καταλάβουμε πόση διαφορά μας χωρίζει με το τότε. Συνδέει στενά την ηθική με την πολιτική και ορίζει τον άνθρωπο ως πολιτικόν όν.  Θεωρεί ότι ο άνθρωπος μόνο ως μέλος της πολιτείας μπορεί να πραγματώσει τους ατομικούς του σκοπούς.  Σκοπός του ανθρώπου είναι φυσικά η απόκτηση της ευδαιμονίας, η οποία επιτυγχάνεται δια της αρετής. Και η ηθική είναι η ατομιστική διδασκαλία περί αρετής. Και άρα το μέσον με το οποίο εξασφαλίζεται η πραγματική ευδαιμονία.
Στην δημοκρατία των Αθηνών, γενικότερα, υπήρχε  έλεγχος των αρχόντων  και περιελάμβανε τρία στάδια: 

• Το στάδιο προ της ανάληψης των καθηκόντων τους, 
• το στάδιο του ελέγχου κατά την διάρκεια της θητείας τους και
•  την λογοδοσία μετά το τέλος της. 

Από τους Ηθικούς Νόμους των Αρχαίων Ελλήνων ξεχωρίζουμε δύο θέσεις: Η πρώτη είναι του ρήτορα Δημοσθένη: Λέει λοιπόν ο Δημοσθένης (ΔΗΜ 20.134–135) για την πολιτική εξαπάτηση: «ἄν τις ὑποσχόμενός τι τὸν δῆμον ἐξαπατήσῃ, κρίνειν, κἂν ἁλῷ, θανάτῳ ζημιοῦν...», δηλαδή  "αν κάποιος υποσχόμενος κάτι εις τον λαόν, εξαπατήση, να εισάγεται εις δίκην και, αν καταδικασθή, να τιμωρήται με θάνατον."  Να λαμβάνει την ποινή του θανάτου.

Ποια βεμπεριανή "ηθική της ευθύνης" (άρα και της ψήφου στα καταστροφικά Μνημόνια) μπορεί να αντιπαρατεθεί με το ύψος της αυτής της αρετής; Πόση θλίψη και δυστυχία μας προκαλεί να ζούμε σε μια χώρα κυριευμένη από πνευματική αθλιότητα και διαπλεκόμενα συμφέροντα!
H δεύτερη είναι του Σωκράτη που δεν ταύτιζε την Ηθική με το Δίκαιο και του Θουκιδίδη που λέει «Πεφύκασί τε άπαντες και ιδία και δημοσία αμαρτάνειν, και ουκ έστι νόμος όστις απείρξει τούτου», δεν απολυτικοποιεί δηλαδή τον Νόμο, αλλά ταυτόχρονα τον τιμά. Ξεχώρισε έτσι την προσωπική ηθική πτώση από τη δύναμη των κανόνων της Πολιτείας, που ασφαλώς βρίσκεται ψηλότερα από το ανθρώπινο Υπερεγώ.
Για πολλούς αιώνες η ανθρωπότητα ακολουθούσε το Νόμο του Βασιλιά/Αυτοκράτορα, μέχρι που ήρθε ο Μακιαβέλι, για να γράψει τον "Ηγεμόνα" και να εξηγήσει πως το κέντρο βάρους βρίσκεται στη εξουσία, πώς αυτή αποκτάται και πώς διατηρείται. Ο Machiavelli είναι υποστηρικτής της απόλυτης κρατικής εξουσίας, η οποία δεν έχει ηθικούς φραγμούς, δεν δεσμεύεται από το δίκαιο, και αποσκοπεί μόνο στην αύξηση της ισχύος της.3  Και αυτός δεν ενδιαφερόταν αν τα μέσα που εφάρμοζε για το σκοπό του θα ήταν ηθικά ή όχι. Ο σκοπός, εννοείται, ήταν πάντα μια καθαγιασμένη ατιμία ή απανθρωπιά… 

Στη Γαλλική Επανάσταση ο Ροβεσπιέρος είχε το παρατσούκλι "αδωροδόκητος", αλλά δημιούργησε την πολιτική του τρόμου. Όταν η ηθική αντικαθιστά πλήρως την πολιτική θα λέγαμε πως δε διαφέρει από ένα δήμιο. Πενήντα χρόνια μετά ο Will Durant (πολιτικός και φιλοσοφος) θα πει το ακριβώς αντίθετο: "Ένας πολιτικός δεν έχει την πολυτέλεια να είναι ηθικολόγος."

Όταν στα μισά του 19ου αιώνα ακούστηκαν οι απόψεις του Μαρξ, έμοιαζαν σα να δόθηκε το σύνθημα για επιστροφή στις Αριστοτελικές ιδέες. Ο εχθρός ήταν ένας: Ο Καπιταλισμός! Οι διεφθαρμένοι πολιτικοί του σήμερα, η παντοκρατορία των Αγορών και τα τόσα πολλά σκάνδαλα, δίνουν μια επικαιρότητα στα λεγόμενα του Μαρξ. Ο Γερμανός οικονομολόγος έδωσε νέα πνοή στο φιλοσοφικό διάλογο για την πολιτική και την ηθική. Διετύπωσε μία δική του θεωρεία για την Κοινωνία και την Ιστορία, έναν νέο Ανθρωπισμό, που χρησιμοποιεί την Επανάσταση του Προλεταριάτου, ως μέσο υλοποίησης μιας Ανθρώπινης Κοινωνίας. Ανέπτυξε την θεωρεία των κρίσεων και προέβλεψε την πτώση του Καπιταλισμού.
 Λίγα χρόνια αργότερα οι θεωρίες αυτές προσπάθησαν να εφαρμοστούν. Τα αποτελέσματα τα γνωρίζουμε όλοι. Εκατομμύρια πέθαναν είτε από εκτοπήσεις, είτε από πείνα, είτε απλώς επειδή διαφώνησαν με το Κόμμα. Με ένα σόφισμα του Λένιν το 1921 η  «Δικτατορία του προλεταριάτου» έγινε «Δικτατορία του Κόμματος του προλεταριάτου» και στην συνέχεια εξουσία του κόμματος, στην ουσία εξουσία του ανωτάτου καθοδηγητικού οργάνου, της Κεντρικής Επιτροπής και, στην πορεία, του Πολιτικού Γραφείου. Εύκολα μετά και εξουσία ενός ανδρός. Του Στάλιν. Ο ολοκληρωτισμός αυτός δεν είχε τίποτε ηθικό.
 Ένας άλλος ολοκληρωτισμός αυτός των εθνικοσοσιαλιστών του Hitler ήρθε να αποδείξει στην ανθρωπότητα τον ψευδεπίγραφο τίτλο της. Ο μαζάνθρωπος έδειχνε τυφλή υποταγή στον Φύρερ, δεν μιλούσε, δε σκεφτόταν δεν μετανόησε ποτέ για τα εγκλήματα που διέπραξε. Ακόμα και στις μέρες μας δυστυχώς υπάρχουν υποστηρικτές αυτών των θεωριών.
Πολλές θεωρίες αναπτύχθηκαν για να εξηγήσουν τι είχε συμβεί τα χρόνια του ολοκληρωτισμού. Η κριτική θεωρία συνέλαβε ως ουσιαστική αιτία αυτής της κρίσης της κοινωνίας και της επιστήμης την αυταρχική εξουσία και πρότεινε ως μέσο για την υπέρβασή της  την κριτική θεώρηση  αυτών των αιτιών. Κατά τον Habermas, στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες, οι πολίτες στερούνται ελευθερίας, κάτι που αγνόησε ο Μαρξισμός, ο οποίος είδε την πορεία της ανθρωπότητας ως μονοσήμαντη και νομοτελειακή. Ο Habermas αφαιρεί τις ιδέες της επανάστασης του προλεταριάτου και την ταξική πάλη από τη θεωρία του. Στη θέση τους φέρνει την ιδέα της κρίσης. Η κρίση αρχίζει όταν η κοινωνία δεν ικανοποιεί τις ανάγκες των ατόμων και οι θεσμοί ουσιαστικά άγουν και φέρουν τα άτομα. Τα άτομα αρχίζουν σιγά-σιγά να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ως απάντηση σε αυτήν την κρίση δημιουργώντας αυτό που ονομάζει επικοινωνιακή δράση (communicative action). Οι απόψεις του καταχωρήθηκαν τo 1981 στους δύο τόμους του βιβλίου του “The Theory of Communicative Action”. Μια τέτοια δράση δίνει τη δυνατότητα στα άτομα να κατανοήσουν, να συμφωνήσουν και εν τέλει να σχεδιάσουν κοινές δράσεις. Αυτή η δράση, κατά τον Habermas, παίρνει τη θέση της επανάστασης ως ένας τρόπος εισαγωγής αλλαγών.

Μιας και πολύ κατηγορήσαμε τον Max Weber ας συμφωνήσουμε με κάτι από αυτόν:  έγραψε κάποτε ότι σε έναν ριζικο μετασχηματισμό της κοινωνίας, η ηθική των φανατισμένων, των άκρων στην πολιτική, είναι πιο καταστροφική και από μια άμεση διαδρομή προς την αιματοχυσία. Ηθικολογία σε μια εποχή επαναστατικών αλλαγών οδηγεί σχεδόν πάντα σε κάποιο είδος δικτατορίας.
Η ιδέα της πολιτικής που παίρνει τις αποφάσεις στο όνομα του κοινού συμφέροντος δεν λειτουργεί πλέον. Σήμερα χρειάζεται να ξεκινήσουμε από ένα ηθικό αίτημα που μετασχηματίζεται σε συγκεκριμένες δράσεις και σε θεσμούς.

Γι' αυτό τελειώνοντας θα θέλαμε να συνταυτιστούμε με την άποψη του (Νομπελίστα) Douglass North που θεωρεί πως η ανάπτυξη σε ένα χρεοκοπημένο κράτος θα έρθει από τους "άτυπους θεσμούς". Αυτοί περιλαμβάνουν την κουλτούρα, τις νοοτροπίες, το σύστημα αξιών. Σε αντίθεση με τους θεσμούς του κράτους αυτοί οι θεσμοί δεν "ιδρύονται" βολονταριστικά. Καλλιεργούνται, αναπτύσσονται, εδραιώνονται με το χρόνο και την παιδεία.4
 Σε μια προεκλογική περίοδο που όλοι μας είπαν ψέματα, ας αναλογιστεί ο καθένας πολύ καλά την ψήφο του. Πριν πιστέψει τους αμοραλιστές, αυτούς που έχουν αμαρτωλό παρελθόν και τους δημοσιογράφους που τους υποστηρίζουν, ας διαβάσει λίγο (θα πρότεινα να αρχίσετε από τους Hans-Hermann Hoppe και  Αλεν Τουρεν).

Σημείωση: Όλες οι φωτογραφίες είναι από τον λογαριασμό του twitter του εξαιρετικού @jodigraphics15

Οι Χρυσοί Όρχεις του Περικλή

Μια αναδημοσίευση που αξίζει πιστεύω να διαβαστεί λόγω της πολυφωνίας των σκέψεων.
Ας κρατήσει ο καθένας το συμπέρασμα και την άποψη που του ταιριάζει περισσότερο.Γιατί η αλήθεια έχει πολλά πρόσωπα.
Το τελευταίο σκέλος σηκώνει διχογνωμία σίγουρα για πολλούς, άλλωστε και σε ποιον δεν αρέσει η Ακρόπολη των Αθηνών;
Όσο για τον τίτλο χίλια συγγνώμη άλλα έτσι έχει ονομαστεί.

"Τις προάλλες βρέθηκα τυχαία στο καφέ του Μουσείου της Ακρόπολης, στο μπαλκόνι, διαβάζοντας στο tablet μου Θουκυδίδη. Τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οι Μήλιοι παρέμεναν ουδέτεροι στον Πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ Σπάρτης και Αθήνας και δεν ήθελαν να ενταχθούν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Η Αθηναϊκή Συμμαχία ήταν μία πολιτική και στρατιωτική ένωση περίπου 150 αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών, υπό την κηδεμονία της πόλης των Αθηνών, που είχε ως στόχο την αντιμετώπιση της περσικής απειλής.

Οι Αθηναίοι λοιπόν, εκθέτουν μια σειρά επιχειρημάτων για να αποδείξουν πως είναι ορθό και προς το συμφέρον της Μήλου να ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία, όπως μετονομάστηκε η Δηλιακή Συμμαχία όταν ο Περικλής μετέφερε το συμμαχικό ταμείο στην Αθήνα. Οι Μήλιοι επιχειρηματολογούν θεωρώντας πως όχι μόνο δεν είναι ορθό να ενταχθούν, αλλά δεν είναι καν προς το συμφέρον τους. Οι Αθηναίοι ανακοινώνουν πως αν δεν ενταχθούν στη Συμμαχία θα τους κάψουν, και οι Μήλιοι απαντούν πως δεν θα υποκύψουν στην απειλή και πως έχουν δίκιο να αποφασίζουν έτσι.

Τότε οι Αθηναίοι λένε το αξεπέραστο: «Δεν αρκεί να έχεις δίκιο, πρέπει να έχεις και τη δύναμη να το υπερασπιστείς«. Σκότωσαν, λοιπόν, όλους τους άντρες, ενώ πούλησαν ως δούλους όλες τις γυναίκες και τα παιδιά. Όπου δεν πίπτει Λόγος πίπτει ράβδος, δηλαδή. Οποίος δεν είναι μαζί μας είναι εχθρός μας. Ορίστε: Δημοκρατία και Λόγος στην πράξη. Ήπια άλλη μια γουλιά από τον καφέ μου κοιτάζοντας τον Παρθενώνα, άφησα κάτω το tablet και ξεκίνησα να στρίβω τσιγάρο, απολαμβάνοντας τον ήλιο που μου ζέσταινε το πρόσωπο.

Εξακολουθώντας να κοιτάζω τον «ιερό» βράχο και τους γερανούς για την αναστήλωση του Παρθενώνα, μου ήρθε στο μυαλό το βίντεο που παρήγγειλε το Μουσείο της Ακρόπολης στον Γαβρά για την ιστορία του Παρθενώνα, και τελικά την προσπάθεια λογοκρισίας αυτού του βίντεο. Στο ελληνικό ιερατείο και τους Έλληνες πολιτικούς δεν άρεσαν όλες οι -ιστορικά τεκμηριωμένες- αναπαραστάσεις του βίντεο. Πιο συγκεκριμένα, δεν τους άρεσε καθόλου η αναπαράσταση των Χριστιανών που έσπαγαν τις αρχαιοελληνικές μαρμάρινες ψωλές από τα γλυπτά που σήμερα βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.

Σκέφτηκα την αγεφύρωτη αισθητική, ηθική και πολιτισμική άβυσσο που χωρίζει την Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία με τον Χριστιανισμό [3] μια Ιουδαϊκή αίρεση, που κι αυτός ακόμα ο απόστολος Παύλος καταδίωκε φανατικά, μέχρι να του αναθέσει, σε όραμα, ο ίδιος ο Χριστός -αυτοπροσώπως- να κηρύξει τον Λόγο Του στην Οικουμένη. Έτσι έφτασε και στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι Στωικοί και Επικούρειοι αφού τον άκουσαν με προσοχή, τον πήγαν στον Άρειο Πάγο για να δικαστεί επειδή «κήρυττε ξένα δαιμόνια». Όταν όμως ο Παύλος άρχισε να μιλάει για ανάσταση νεκρών, οι φιλόσοφοι, που με δυσκολία συγκρατούσαν πια τα γέλια τους, απάλλαξαν τον Παύλο από τις κατηγορίες -λόγω βλακείας- και έτσι ο Saul ή Paulus ή Παύλος συνέχισε το θεάρεστο έργο του: να μπολιάσει τον Ελληνορωμαϊκό πολιτισμό με τον ανατολίτικο σκοταδισμό των αποκαλυπτικών μονοθεϊστικών οραμάτων του Αβραάμ.

Τις σκέψεις μου διακόπτει μια έντονη συζήτηση που διεξάγεται στο διπλανό τραπέζι. Ένας τύπος με ξυρισμένο κεφάλι μιλάει Γαλλικά, ενώ ένας σοβαρός τύπος με πίπα του απαντάει στα Αγγλικά με κλασική βρετανική προφορά. Ο τρίτος της παρέας, που μοιάζει με βαλκάνιο και έχει κι αυτός ξυρισμένο το κεφάλι, σχολιάζει άλλοτε στα Γαλλικά και άλλοτε στα Αγγλικά. Γυρίζω και ξαναπιάνω το tablet μου και συνεχίσω το διάβασμα. Η συζήτησή τους, από ότι πιάνει το αυτί μου, έχει να κάνει με την «Nature Humaine», την «Human Nature».

-»Την Ανθρώπινη Φύση; Ποια ανθρώπινη φύση; Εννοείς, φυσικά, την ανθρώπινη φύση όπως την καταλαβαίνουμε σήμερα, όχι ΤΗΝ ανθρώπινη φύση όπως ήταν και θα είναι στον αιώνα τον άπαντα…», προσθέτει σε άπταιστα ελληνικά ο τρίτος της παρέας, και γυρίζω απότομα και τους κοιτάω. Νιώθω σαν να παίζω σε ταινία του Jean-Luc Godard. Από την αμηχανία μου, και για να κρύψω την έκπληξή μου, πίνω άλλη μια γουλιά καφέ και ξαναρχίζω να στρίβω το τσιγάρο που είχα αφήσει νωρίτερα άστριφτο.

Ο τύπος που μίλησε ελληνικά μου είναι γνωστός, αλλά δεν μπορεί να είναι αυτός που νομίζω. Μπαίνω στο google. Πατάω «images». Πληκτρολογώ «Κορνήλιος Καστοριάδης». Με πιάνει ταχυπαλμία. Ο ένας είναι όντως ο Καστοριάδης. Τότε, ο άλλος ξυρισμένος πρέπει να είναι ο Michel Foucault. Πληκτρολογώ «Foucault», αν και είμαι σίγουρος, και στη συνέχεια γράφω «Bertrand Russell». Απίστευτο. [1-2] Στο διπλανό τραπέζι κάθεται ο Καστοριάδης, ο Russell και ο Foucault και πίνουν ούζα. Κι επειδή στο Μουσείο της Ακρόπολης δεν σερβίρεται μεζές, έχουν πάρει σαντουϊτσάκια και τα έχουν κόψει σε μικρά κομματάκια. Και έχουν πιεί πολλά καραφάκια ούζο.

Κοιτάζω στα άλλα τραπέζια μήπως υπάρχουν κι εκεί εκπλήξεις. Άγνωστα πρόσωπα. Δίπλα, κολλητά στο τραπέζι των φιλοσόφων, είναι ένα τραπέζι με τρείς παππούδες που πίνουν αργά το νερωμένο κρασί τους, ενώ ο ένας από αυτούς -που μοιάζει με άστεγο- τρώει κάτι αποξηραμένα σύκα. Πιο πέρα δύο τραπέζια ενωμένα με πιτσιρικάδες τουρίστες που πίνουν αναψυκτικά -όλοι online- τραβάνε βίντεο και φωτογραφίες και τα ανεβάζουν στο facebook. Παραδίπλα, τρία τραπέζια με μαμάδες που πίνουν fredo, ενώ τα βαριεστημένα παιδιά τους γκρινιάζουν να φύγουν, και στη γωνία ένα ζευγάρι χιπστεράδων που διαβάζουν μαζί την Athens Voice και πίνουν ζεστό τσάι καλοκαιριάτικα.

Ο Russell, που τον έχει χτυπήσει λίγο το ούζο, ανεβάζει την ένταση: «Όλα αυτά είναι μπούρδες. Αυτό που θέλουν οι άνθρωποι είναι να αποκτούν δύναμη και να γίνονται όλο και πιο ισχυροί. Αυτό ήθελαν πάντα και αυτό θα θέλουν πάντα. Είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση. Ο ανθρώπινος πολιτισμός προόδευσε ακριβώς επειδή οι άνθρωποι ανταγωνίζονται για δύναμη».

-»Δεν ήταν πάντα έτσι» πετιέται όρθιος ο Καστοριάδης, «η Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία αποτελεί ένα παράδειγμα όπου τη δύναμη και την εξουσία την κατείχε το σύνολο των πολιτών και όχι κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα. Άρα υπάρχουν παραδείγματα πως η ανθρώπινη φύση μπορεί και να αλλάξει. Δεν είναι κάτι σταθερό». Ο Καστοριάδης γυρίζει λίγο εκνευρισμένος στον Foucault: «Κι εσύ σταμάτα να χασκογελάς και υπερασπίσου με! Αφού συμφωνείς!»

-»Κορνήλιε, μην τρελαίνεσαι, σίγουρα δεν συμφωνώ με τον Βρετανό φίλο μας, αλλά κι εσύ όπως κι αυτός, για να περιγράψετε την ανθρώπινη φύση χρησιμοποιείτε τις λέξεις και τις έννοιες του πολιτισμού εντός του οποίου ανατραφήκατε, οπότε ό,τι λέτε εμπεριέχει αυθαίρετα την παραδοχή πως υπάρχει κάτι που ονομάζεται «ανθρώπινη φύση» και πως είναι δυνατόν να προσδιοριστεί κιόλας με λέξεις. Όσο για την Αθηναϊκή Δημοκρατία για την οποία μιλάς, αυτή αποτελεί φάρο και παράδειγμα ανθρώπινης φύσης προς μίμηση, μόνο στη φαντασία σου. Συμβουλέψου λίγο τον Θουκυδίδη».

Ο Καστοριάδης κάθεται σκεφτικός, γυρίζει προς το διπλανό τραπέζι και κοιτάζει στα μάτια έναν από τους παππούδες. Κι ενώ σκέφτομαι να του δώσω το tablet μου να διαβάσει Θουκυδίδη, ο παππούς από δίπλα, μετά από μια μεγάλη παύση, σηκώνεται όρθιος: «Κορνήλιε, έχει δίκιο ο Michel. Όταν έγραψα την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, [4] [5] ξεκαθάρισα πως αυτά τα εξιστορώ γιατί θα ξαναγίνουν. Και θα ξαναγίνουν γιατί αυτή είναι η φύση του ανθρώπου. Γιατί το ζητούμενο, ακόμα και στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, ήταν η δύναμη και η εξουσία».

-»Ε, δεν συμφωνείς μαζί μου, με τον Russell συμφωνείς. Δεν κατάλαβες τι είπα», λέει χαμογελώντας ο Foucault, ενώ ο Καστοριάδης ξαναπαίρνει –φωνάζοντας- τον λόγο: -»Θουκυδίδη, στην Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν συνέβαιναν αυτά που συμβαίνουν στις σημερινές φιλελεύθερες ολιγαρχίες που αυτοαποκαλούνται Δημοκρατίες. Οι Αθηναίοι πολίτες αποφάσιζαν όλοι μαζί. Τι είναι αυτά που λες;»

-»Ξέρεις καλύτερα από εμένα;» ξεσπά ο Θουκυδίδης, ενώ κινείται δείχνοντας την Ακρόπολη. «Όλα αυτά που βλέπεις απέναντι χτίστηκαν με τα λεφτά του συμμαχικού ταμείου. Χωρίς να ρωτηθούν οι σύμμαχοι. Κι οι περισσότεροι είχαν ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία μετά από εκβιασμό της Αθήνας. Ή μπαίνεις στη συμμαχία και πληρώνεις ή σε σφάζω. Και η κατασκευή της Ακρόπολης ανατέθηκε σε αυτούς που αναλάμβαναν πάντα όλα τα μεγάλα έργα».

-»Στον Μπόμπολα και τον Βωβό;» πετάγομαι εγώ αυθόρμητα, και όσοι μιλάνε ελληνικά σκάνε στα γέλια.

-»Μάλιστα κύριε!», συνεχίζει ακόμα πιο δυνατά ο Θουκυδίδης. «Στους Μπόμπολες και τους Βωβούς της εποχής. Στον Φειδία, τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη. Αυτοί αναλάμβαναν όλα τα μεγάλα έργα της εποχής, με απευθείας ανάθεση από τον Περικλή. Και μετά ο Φειδίας έφαγε και μέρος από το χρυσάφι που του δόθηκε για να φτιάξει το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Παρθένου Αθηνάς».

-»Αυτό δεν αποδείχτηκε ποτέ» πετιέται κι άλλος παππούς: «Είχα φτιάξει το χρυσό ένδυμα της Παρθένου με τέτοιο τρόπο ώστε μπορούσε να αποσυναρμολογηθεί, και όταν ζυγίστηκε, βρέθηκε το βάρος ίσο με το αρχικό χρυσάφι που μου έδωσαν».

-»Αυτό συνέβη επειδή δεν ήταν εκεί ο Αρχιμήδης», προσθέτει χαμογελώντας αινιγματικά ο Russell και ρουφάει την πίπα του. «Αν ήταν εκεί ο Αρχιμήδης δεν θα ζύγιζε απλώς το μέταλλο του ενδύματος, αλλά θα κατάφερνε να υπολογίσει και τον όγκο του, και μετά θα ξέραμε αν ήταν νοθευμένο ή καθαρό χρυσάφι. Κι αν δεν κάνω λάθος, και στην Ολυμπία που πήγες μετά, πάλι κατηγορήθηκες πως έφαγες από το χρυσάφι για το άγαλμα του Δία».

-»Και στην Αθήνα καταδικάστηκε τελικά» προσθέτει ο Θουκυδίδης, «επειδή έφτιαξε τη φάτσα του, και τη φάτσα του Περικλή πάνω στην ασπίδα της Θεάς Αθηνάς».

-»Όπως και ο Βωβός, που στις ταράτσες των κτιρίων του γράφει με τεράστια γράμματα το όνομά του», πετιέμαι πάλι.

-»Βλέπεις; Πάντα έτσι ήταν τα πράγματα Κορνήλιε» καταλήγει ο Russell.


Τα πνεύματα ηρεμούν και όλοι ξαναγυρίζουμε σε αυτό που κάναμε, ενώ ο Φειδίας φεύγει εκνευρισμένος, πετώντας ένα χρυσό νόμισμα στο τραπέζι. Μετά από μια σύντομη παύση ο Καστοριάδης δεν κρατιέται: «Ωραία, ας το θέσω αλλιώς: Αν είναι να αλλάξουν τα πράγματα, τότε χρειάζεται να υπάρξει μια άλλη ανθρώπινη φύση, ένας άλλος τύπος ανθρώπου, ακόμα κι αν δεν πιστεύουμε πως έχει υπάρξει ποτέ πριν. Χρειαζόμαστε έναν νέο ανθρωπότυπο. Έναν άλλον άνθρωπο».

-»Σε αυτό δεν διαφωνώ καθόλου» λέει ο Foucault. «Απλώς δεν είμαι καθόλου σίγουρος πως μπορούμε να τον περιγράψουμε ή έστω να τον φανταστούμε αυτόν τον άνθρωπο. Και συνεπώς δεν ξέρουμε προς τα πού να κινηθούμε για να βρούμε τον άνθρωπο. Αν ήταν τόσο εύκολο θα τον είχε βρει και ο Διογένης».

Η ομήγυρις τσουγκρίζει τα ούζα, και γυρνάει και κάνει «στην υγειά μας» και στους παππούδες. Οι δύο εναπομείναντες παππούδες σηκώνουν τα ποτήρια τους και πίνουν κι αυτοί από το κρασί τους.

Ο παππούς που είναι ντυμένος σαν άστεγος, αφού πιει το κρασί του, χώνει τα τελευταία αποξηραμένα σύκα στην τσέπη του, πίνει και το κρασί από το ποτήρι του Φειδία που έφυγε, και σηκώνεται να φύγει κι αυτός με τη σειρά του.

-»Έλα ρε Διογένη, [6] [7] μην είσαι έτσι. Πες κάτι κι εσύ. Κάνε μας έναν επίλογο» λέει ο Θουκυδίδης κλείνοντας το μάτι στους υπόλοιπους.

-»Δεν είμαι κλόουν να πω ατάκες να γελάσετε. Δεν καταλήξατε πουθενά, αποδεχτήκατε πως δεν υπάρχει άνθρωπος, και το γεγονός αυτό το βλέπετε μόνο σαν ένα ενδιαφέρον θέμα συζήτησης. Γράφετε βιβλία, δίνετε διαλέξεις, διδάσκετε στα πανεπιστήμια, σας χειροκροτούν, θα διαβάζουν τα βιβλία σας στους αιώνες, όπως του κυρ Θουκυδίδη από ‘δω, κι από κει και πέρα όλα τα άλλα είναι λόγια. Κι εσύ Καστοριάδη, που μου είσαι και ο πιο συμπαθής, θυμήσου πως ο Περικλής έκανε πιο αυστηρούς τους όρους για να θεωρείται κάποιος πολίτης.

Κι απαγορευόταν σε όποιον δεν είναι πολίτης να έχει περιουσία. Κι έπαιρνε τα λεφτά των συμμάχων και έδινε μισθό στους πολίτες για να ψηφίσουν. Κι έβαλε εισιτήριο στα θέατρα για να μην τα χορηγούν οι πλούσιοι. Μάθε λοιπόν, πως όποια Δημοκρατία και να υπάρχει, άμεση, αντιπροσωπευτική, ιμπεριαλιστική ή εντελώς κάλπικη, πάντα θα υπάρχουν οι εχθροί, οι «σύμμαχοι», οι γυναίκες, οι μέτοικοι και οι δούλοι που δεν θα μετέχουν ποτέ στις αποφάσεις. Πάντα οι πλούσιες μικρές μειοψηφίες θα παίρνουν τις αποφάσεις.

Και αν υπάρχουν και άνθρωποι σαν κι εμένα, που ζούνε και μιλάνε ελεύθερα, που δεν έχουν ανάγκη την αποδοχή των αρχόντων ή των διανοούμενων, τότε αυτοί χαρακτηρίζονται λαϊκιστές και γραφικοί. Κι από τα λόγια τους μένουν στην ιστορία μόνο τα τσιτάτα και οι έξυπνες ατάκες, για να εστιάζουν οι άνθρωποι στις ατάκες και όχι στην ουσία. Γιατί η ιστορία γράφεται από τους νικητές, όπως τους βολεύει. Κι έτσι οι εξουσιαστές δεν καθορίζουν μόνο το μέλλον αλλά και το παρελθόν. Το παρελθόν δεν είναι αυτά τα αγάλματα που φυλάτε ως κόρη οφθαλμού μέσα σε αυτό το μουσείο.

Η Ακρόπολη είναι ένα μνημείο που χτίστηκε για να σας υποβάλει την ιδέα ενός κύρους και μιας αίγλης που δεν υπήρξε. Χτίστηκε με τα λεφτά των «συμμάχων» και με τη δουλειά των δούλων και των μετοίκων. Το μόνο που υπήρξε ήταν πόλεμοι, δουλεία και αίμα. Αυτό που ξεχνάτε, είναι πως τα μνημεία κτίζονται όταν δεν υπάρχει ουσία. Όσο μεγαλύτερο το μνημείο τόσο μεγαλύτερο το κενό. Όπως αν υπήρχαν Θεοί δεν θα είχαν ανάγκη να πείσουν για τη μεγαλοπρέπειά τους μέσω τεράστιων ναών, έτσι κι οι άνθρωποι αν είχαν μεγαλείο δεν θα έκτιζαν θεόρατα μνημεία με κλεψιμαίικα λεφτά για να διαφημίσουν το υποτιθέμενο μεγαλείο τους. Η Ακρόπολη είναι η ταφόπλακα ενός άλλου πολιτισμού που θα μπορούσε να υπάρξει. Κάτω από την Ακρόπολη είναι θαμμένος ο άνθρωπος που ψάχνεις κύριε Καστοριάδη».



Διογένης ο σκύλος

πηγή
http://diogenisoskilos.blogspot.gr/2014/03/blog-post.html

Ηθική και Τεχνητή Νοημοσύνη

Ethics and AI from Thodoris Panagiotopoulos

Η παρακμή του αστικού πολιτισμού - Π. Κονδύλης

Δεν ήταν προφήτης. Σκεφτόταν! Βιβλίο του 1991 απεικονίζει πλήρως την νεοελληνική πραγματικότητα του σήμερα. Η Ελλάδα των Μνημονίων είναι πια η ζοφερή πραγματικότητα, εφόσον αγνοήσαμε όλους τους φιλοσόφους.
 "Η λειτουργία του ελληνικού πολιτικού συστήματος κατάντησε να αποτελέσει το βασικό εμπόδιο στην εθνική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη – κάτι παραπάνω: έγινε ο αγωγός της εκποίησης της χώρας με μόνο αντάλλαγμα τη δική του διαιώνιση, δηλαδή τη δυνατότητα να προβαίνει σε υλικές παροχές παίρνοντας παροχές σε ψήφους."

Η πρόσφατη διεθνής συζήτηση για το «μοντέρνο» και το «μεταμοντέρνο» έγινε σε βάση αισθητική ή φιλοσοφική χωρίς να εξιχνιασθούν οι κοινωνικές προϋποθέσεις και αντιστοιχίες των όρων αυτών. Τούτο το βιβλίο ερευνά την εξέλιξη των δυτικών κοινωνιών στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια και δείχνει πώς η κατάρρευση του αστικού τρόπου σκέψης και ζωής συμπορεύθηκε με τη διαμόρφωση των «μεταμοντέρνων» ιδεολογημάτων και στάσεων. Η ανάλυση κινείται σε πολλαπλά επίπεδα· αγκαλιάζει τόσο τις πολιτικές αλλαγές που συντελέσθηκαν κατά τη μετάβαση από τον κλασσικό φιλελευθερισμό στη μαζική δημοκρατία, όσο και τις αλλαγές που επέφεραν στην κοινωνική και προσωπική ζωή η σύγχρονη τεχνική, ο σύγχρονος καταμερισμός της εργασίας και τα κινήματα της νεολαίας. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στις κοσμοθεωρητικές μετατοπίσεις, οι οποίες εντοπίζονται με δομικές αναλύσεις της νεότερης λογοτεχνίας, τέχνης φιλοσοφίας και επιστήμης. Μια εισαγωγή γραμμένη ειδικά για την ελληνική έκδοση εξετάζει την υφή και την τύχη του αστικού πολιτισμού στη χώρα μας.
Για τον Κονδύλη, η αιτία της παρακµής και των δεινών της χώρας δεν οφείλεται στους αστούς αλλά στην απουσία τους.
Σήμερα το blog μας προτείνει αυτό το υπέροχο βιβλίο.

 Η παρακμή του αστικού πολιτισμού. 
 Από τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα εποχή και από το φιλελευθερισμό στη μαζική δημοκρατία. Παναγιώτης Κονδύλης, εκδόσεις Θεμέλιο. 
(Κατεβάστε το πατώντας στο σύνδεσμο)

"Η άνοδος της ασημαντότητας", του Κορνήλιου Καστοριάδη

Το βιβλίο του Κορνήλιου Καστοριάδη «Η άνοδος της ασημαντότητας» εκδόθηκε τον Ιούλιο του 1995 και αποτελεί μια συλλογή από κείμενα του, με το στοχασμό του για τη σύγχρονη πραγματικότητα, την κοινωνία και την πολιτική. Μονάχα κάποια από τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται είναι η κρίση των δυτικών κοινωνιών, τα κινήματα της δεκαετίας του εξήντα, η αποσάθρωση της δύσης, η άνοδος της ασημαντότητας, το κενό της εποχής, η δημοκρατία ως διαδικασία και ως καθεστώς.

(2000) Καστοριάδης Κορνήλιος - Η άνοδος της ασημαντότητας by

Εκδήλωση για τον Κώστα Αξελό

Διημερίδα αφιερωμένη στον έλληνα φιλόσοφο Κώστα Αξελό (1924-2010), που διερευνά την απήχηση και την επικαιρότητα της σκέψης του στην εποχή μας, διοργανώνουν η Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Ιωνικό Κέντρο Σπουδών.


Αξίζει να σημειωθεί ότι η φιλοσοφική παρουσία του Κώστα Αξελού στη διεθνή σκηνή των ιδεών κατέκτησε επάξια μια ξεχωριστή θέση τόσο με την εκφραστική του όσο κυρίως με τη σύστοιχη επιλογή των θεμάτων που αποτέλεσαν τον πυρήνα της σκέψης του. Με υφάδι τον φιλοσοφικό στοχασμό, το σύνολο σχεδόν των κειμένων του αναμετριέται με την πρόθεση να μην «υπομένει παθητικά την εποχή» του. 

Εισηγητές της διημερίδας για τον Κώστα Αξελό θα είναι μια ομάδα κορυφαίων Ελλήνων και ξένων καθηγητών. Πρόκειται για τους Francoise Dastur (Σορβόννη), Λάμπρο Κουλουμπαρίτση (Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών), Γιώργο Δερτιλή (Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Παρίσι), Μάριο Μπέγζο (Πανεπιστήμιο Αθηνών), Αλεξάνδρα Δεληγιώργη (ΑΠΘ), Jean-Philippe Milet (Lycee Henri IV, Παρίσι), Claude Roels (Universite Musulmane de Paris) και οι: Servanne Jollivet (δρ της Φιλοσοφίας-Γαλλική Σχολή Αθηνών, CNRS), Κωνσταντίνος Δασκαλάκης (αρχιτέκτων, δρ της Φιλοσοφίας), Σοφία-Ελίζα Μπουράτση (επί διδακτορικώ της Φιλοσοφίας-Σορβόννη), Francois Bordes (ιστορικός), Νίκος Μακρής (δρ της Φιλοσοφίας), Τάκης Θεοδωρόπουλος (συγγραφέας), Μαρίλια Αβέρωφ-Aisenstein (ψυχαναλύτρια, πρώην πρόεδρος της SPP), Γιώργος Δουατζής (συγγραφέας-δημοσιογράφος), Φίλιππος Δρακονταειδής (συγγραφέας), Ισίδωρος Κιολέογλου (Ιωνικό Κέντρο Σπουδών).
Παρασκευή 21 Σεπτεμβρίου, στις 5.00 μ.μ., στη Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Σάββατο 22 Σεπτεμβρίου, από τις 9.30 π.μ., στο Ιωνικό Κέντρο Σπουδών.

Πως να γίνεις ένας πετυχημένος ερευνητής Φιλοσοφίας

Η φιλοσοφία μοιάζει στις πολιτικές ιδεολογίες: Είναι -πολλές φορές- και τα δύο ανεφάρμοστα.  Επομένως, δεν καταλαβαίνω καλά κάποιο παιδί 18 χρονών, που επιλέγει να βάλει στο Μηχανογραφικό του την επιλογή "Φιλοσοφική". Γιατί κάποιος να σκεφτεί να ξεκινήσει μια καριέρα ως φιλόσοφος; Η ελληνική κοινωνία δεν έχει και σε μεγάλη εκτίμηση τους φιλοσόφους. Η αλήθεια είναι πως δεν μπορεί να γίνει οποιοσδήποτε φιλόσοφος. Αλλά φιλόσοφος (θα μπορούσε να) είναι ο οποιοσδήποτε. 

Πιστεύω όμως πως όλοι κρύβουμε έναν φιλόσοφο μέσα μας, όποια δουλειά κι αν κάνουμε, στο βαθμό που αυτή μας επιτρέπει να κάνουμε το καλό και ηθικό. Στον μικρόκοσμο της δουλειάς μας μικρή ποσότητα "καλού" θα μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο.  Στην πραγματικότητα, νομίζω ότι η εφαρμοσμένη έρευνα στη φιλοσοφία είναι από τα σημαντικότερα αντικείμενα που μπορεί κανείς να ασχοληθεί σήμερα. Αυτό δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη εάν σκεφτεί κανείς ότι η φιλοσοφία είναι το μόνο θέμα που αφορά άμεσα το θεμελιώδες πρακτικό ερώτημα: τι οφείλω να κάνω εγώ;

Σε αυτό το post θα επικεντρωθώ στην κανονιστική ηθική, στην πρακτική ηθική, και τη θεωρία της λήψης αποφάσεων. Μέσα σε αυτούς τους τομείς, θα δώσω μια  επιλογή για θεμάτα έρευνας, αν κάποιος θέλει να βελτιστοποιήσει τις γνώσεις του και να δοκιμάσει να φτιάξει ένα paper ως φοιτητής Φιλοσοφίας.


Ξεκινήστε με την ερώτηση:

• Ποια από τα θέματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι το πιο σημαντικό ηθικό ζήτημα; Βαθμός σπουδαιότητας.

Στη συνέχεια ρωτήστε:

• Ποιο είναι το πιο καίριο αυτή τη στιγμή ζήτημα κανονιστικής ηθικής, το οποίο καθορίζει τι είναι πραγματικά το πιο σημαντικό;

Μετά:

• Από αυτό το κρίσιμο σημαντικό θέμα, ποιο είναι το πιο πιθανό να παράγει γρήγορο αποτέλεσμα, δεδομένου του οριακού χρόνου της έρευνάς σας;

Τέλος:

• Ξεκινήστε να δουλεύετε πάνω σε αυτό το θέμα!

Αυτό είναι σε γενικές γραμμές το πλαίσιο. Είναι οπωσδήποτε μια καλή μεθοδολογία, και υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να αναπτυχθεί. Βασικό της σημείο είναι να ψάξουμε την ουσία και ελπίζω να κάνει κάποιον να αναρωτηθεί, μήπως κάθε έρευνα που αφορά την ηθική φιλοσοφία να ακολουθεί αυτό το μοντέλο.

 

1. Ποια είναι η λίστα των θεωρητικά πιο σημαντικών ζητημάτων ηθικής σήμερα;

Υπάρχουν πολλά προβλήματα στον κόσμο. Ένας φιλόσοφος δεν μπορεί να στέκεται αμέτοχος. Θα μιλήσουμε για τα θέματα αυτά κάποια άλλη στιγμή πιο διεξοδικά. Εν τω μεταξύ, εδώ είναι μερικά από τα θέματα που μπορείτε να ασχοληθείτε.

i. Η παγκόσμια φτώχεια
Γιατί; Σήμερα 1,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν με λιγότερα από 1 ευρώ την ημέρα, με την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης να προσαρμόζεται προς τα κάτω. 18 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν ετησίως από αιτίες που σχετίζονται με τη φτώχεια. Αυτό είναι περίπου το ένα τρίτο της συνολικής αιτίας θανάτων.Στην Ελλάδα έχουμε έναν λόγο παραπάνω.
ii. Έκτρωση
Γιατί; Περίπου 42 εκατομμύρια αμβλώσεις πραγματοποιούνται ανά έτος σε όλο τον κόσμο. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το έμβρυο έχει παρόμοια δικαιώματα με έναν ενήλικα, και έτσι η έκτρωση είναι περίπου στην ίδια κατηγορία, ηθικά, με τη δολοφονία. Για να πάρετε μια αίσθηση της έκτασης αυτού του θέματος, σκεφτείτε ότι ο αριθμός των δολοφονιών από την επικύρωση των αμβλώσεων από τα Κοινοβούλια της Αμερικής και της Ευρώπης, θα ξεπεράσει σε συνδιασμό όλες τις γενοκτονίες στον κόσμο..
iii. Ο πόνος των ζώων και η σφαγή τους
Γιατί;  Ένας συγκλονιστικά υψηλός αριθμός 50 δισεκατομμυρίων ζώων σκοτώνονται κάθε χρόνο για τροφή. Ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των ζώων εκτροφής είναι εργοστασίου, όπου ζουν σε ακραίες συνθήκες  πόνου. Υπάρχουν πειστικά επιχειρήματα στο πως θα πρέπει να αντιμετωπίζονται τα ζώα. Επιστήμονες αναφέρουν πως υποφέρουν,νιώθουν τον πόνο και βρίσκονταν στην ίδια μοίρα, ηθικά, με τον ανθρώπινο πόνο. 
iv. Ο κίνδυνος εξαφάνισης του ανθρώπου
Γιατί; Ο αριθμός των ανθρώπων που θα μπορούσαν να επιβιώσουν στο μέλλον, στους επόμενους αιώνες, είναι γύρω στα δέκα τρισεκατομμύρια, με το σημερινό ρυθμό αύξησης. Εάν οφείλουμε κάτι, ηθικά, στους μελλοντικούς ανθρώπους είναι να αλλάξουμε τον ίδιο τρόπο που ζούμε σήμερα και να σκεφτόμαστε ποιους πόρους θα έχει ο μελλοντικός άνθρωπος για να ζήσει.
v. Αυτοδικία και ρατσισμός
  Γιατί; Στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες, με πολλά ετερόκλητα στοιχεία, συχνά δημιουργούνται προστριβές. Ειδικά αν τα προβλήματα συνδυάζονται και με τη φτώχεια, εξαθλιωμένοι άνθρωποι θα αναγκαστούν να βρουν τροφή, μέσω του εγκλήματος. Αν η Πολιτεία δεν μπορεί ή δεν θέλει να προστατεύσει τους ιθαγενείς, είναι ηθικό να παίρνουν οι τελευταίοι το νόμο στα χέρια τους; Η αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής δικαιολογείται στην περίπτωση που κινδυνεύει ένα αγαπημένο μας πρόσωπο;

2. Ποιο θέμα των δεοντολογικών κανονιστικών θεωριών να διαλέξω;
 
Θα ήταν αμφιλεγόμενο να διεκδικήσουμε, από οποιοδήποτε από τα παραπάνω, το πιο σημαντικό ηθικό ζήτημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Ακόμα κι αν γνωρίζαμε όλα τα εμπειρικά δεδομένα, θα εξακολουθούσαν να υφίστανται ακόμα δυσεπίλυτα ηθικά ζητήματα.

Υπάρχουν πολλά που θα μπορούσαμε να βάλουμε στη λίστα. Αυτή η λίστα είναι βέβαιο όμως ότι θα συμπεριλάβει τα εξής:
- Πώς θα πρέπει να εκτιμήσουμε τη σχέση μας με τις μελλοντικές γενιές, σε σύγκριση με τη τωρινή γενιά; (Θέμα που έχει να κάνει με: άμβλωση, πόνος των ζώων, κίνδυνος εξαφάνισης)
- Ποια ηθική υπόσταση έχουν τα ζώα, και ποιες διακρίσεις μπορούμε να κάνουμε μεταξύ των ειδών; Αλλιώς συμπεριφερόμαστε στα κατοικίδια και αλλιώς στα ζώα που τρώμε. (Θέμα που έχει να κάνει με την κακοποίηση των ζώων)
- Σε ποιο στάδιο έχει ένα ανθρώπινο έμβρυο γίνεται άτομο, με δικαιώματα στη ζωή παρόμοια με εκείνη ενός ενήλικα; (Σχετικό με: άμβλωση)
- Πώς να ενεργήσουμε χωρίς εμπειρικές βεβαιότητες - ιδιαίτερα όταν πρέπει να ακολουθήσουμε αμφίβολες αναμενόμενες περιπτώσεις- ακόμη και όταν πρόκειται για θέματα με μικρές πιθανότητες επαλήθευσης στο μέλλον; (Σχετικό με: τον κίνδυνο εξαφάνισης, αυτοδικία και ρατσισμός)
- Όταν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί, μήπως θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην πρόληψη των σφαλμάτων και την αναζήτηση της αιτίας που τα προκάλεσε; (Σχετικό με: άμβλωση, πόνος των ζώων, ρατσισμός)
- Δεδομένου ότι δεν πρόκειται ποτέ να είμαστε σίγουροι για τις απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις, πώς πρέπει να λάβουμε υπόψη την αμφιβολία σχετικά με αυτά τα ηθικά ζητήματα στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων μας; (Σχετικό με: την παγκόσμια φτώχεια, την άμβλωση, ταλαιπωρία των ζώων, κίνδυνο εξαφάνισης, αυτοδικία-ρατσισμός)

3. Ποιο θέμα θα πρέπει να δουλέψουμε έχοντας υπόψη τον οριακό χρόνο της έρευνας μας;

Αυτό περισσότερο εξαρτάται από τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά σας. Αλλά, σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο χρόνος της έρευνας για ένα συγκεκριμένο θέμα έχει φθίνουσα οριακή τιμή. Έτσι, για παράδειγμα, κάποιος που θα ασχοληθεί με το ζήτημα του πότε ένα έμβρυο γίνεται ένα άτομο, θα χρειαστεί περισσότερο χρόνο για την έρευνα του: το θέμα έχει μελετηθεί εκτενώς από εκατοντάδες καλούς στοχαστές. Σε αντίθεση, τα θέματα για το πώς να χειριστούμε την ηθική αβεβαιότητα, ή πώς να κάνουμε συγκρίσεις μεταξύ των ειδών, ή αν πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αποτροπή λαθών κατά την πρόληψη, έχουν μελετηθεί- συγκριτικά- από λίγο έως ελάχιστα.
Καλή επιτυχία επίδοξοι φιλόσοφοι.

Ηθική των Ρομπότ - Πρέπει να φοβόμαστε τις μηχανες; Μέρος 2ο

Η ηθική των μηχανών είναι πολύ σοβαρό θέμα.Από την (προφητική;) ταινία I Robot.

Εδώ θα θυμηθείτε το πρώτο μέρος της συνέντευξης του καθηγητή Πατρικ Λιν του California Polytechnic State University

Ακολουθεί το δεύτερο μέρος:
 
Δημοσιογράφος: Πώς μελετούν οι ερευνητές την ηθική των ρομπότ; Μπορείτε να παρουσιάσετε πειράματα από τον ακαδημαϊκό  χώρο;

PL: To να σχεδιάσουμε ένα σενάριο είναι μόνο μία εφαρμογή, σε μια τεράστια εργαλειοθήκη που έχουν οι επιστήμονες στον τομέα της εφαρμοσμένης ηθικής. Για παράδειγμα, οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας περιλαμβάνουν- φαντάζομαι - σενάρια «τι θα συμβεί εάν…».  Μπορεί να μην έχουν ακόμη εκδηλωθεί φαινόμενα επανάστασης των ρομπότ και ελπίζουμε ότι δεν πρόκειται ποτέ να εκδηλωθούν. Παρ’ όλα αυτά, ο σχεδιασμός τέτοιου είδους σεναρίων είναι συχνά χρήσιμος και διδακτικός. Δεν έχει σημασία πόσο μικρές είναι οι πιθανότητες. Tο να φανταζόμαστε όμως, πως θα είναι το μέλλον, αναγκάζει τους επιστήμονες να προσπαθούν να μην εγκαταλείψουν  την πραγματική επιστήμη ή αλλιώς τι είναι εφικτό να συμβεί και τι πιθανό να συμβεί. Κάποια σενάρια, όπως ένα ρομπότ που αποκτά παγκόσμια εξουσία ή το σενάριο «Terminator», είναι τόσο μακρινό, αλλά ακόμη κι αν είναι πιθανό, είναι δύσκολο να δικαιολογήσει την επένδυση τόσο μεγάλης  έρευνας για τα θέματα αυτά σήμερα, στο παρόν.

Ο Winston Churchill είπε σύμφωνα με τις κάποιες πηγές: “Είναι λάθος να προσπαθήσουμε να κοιτάξουμε πάρα πολύ μακριά, πάρα πολύ μπροστά. Η αλυσίδα του πεπρωμένου μπορεί να πιαστεί σε έναν μόνο κρίκο τη φορά.”

Άλλα εργαλεία περιλαμβάνουν την ιστορική αναδρομή στην επιστημονική φαντασία ή  στη βιβλιογραφία, έτσι ώστε να εντοπίσουν την προστιθέμενη αξία και τις ανησυχίες της κοινωνίας σχετικά με μια συγκεκριμένη τεχνολογία, όπως τη ρομποτική, και αυτό σημαίνει συνεργασία και με άλλους ακαδημαϊκούς πέρα από τους φιλοσόφους. Και φυσικά πρέπει να συνεργαστούμε στενά με τους επιστήμονες που στηρίζονται στην επιστήμη και την τεχνολογία. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ενδιαφέροντα πειράματα, για παράδειγμα, να προγραμματίσουμε ένα ρομπότ να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη ηθική θεωρία ή ένα σύνολο ηθικών κανόνων, για να δουν πώς αποδίδει σε σχέση με άλλα ρομπότ που ακολουθούν άλλες ηθικές θεωρίες.

Δημοσιογράφος: Είναι δυνατός ο προγραμματισμός ηθικών θεωριών σ’ ένα ρομπότ; Συμφωνείτε με αυτή την προσέγγιση;

PL: Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει για τα ρομπότ που χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένα καθήκοντα , αλλά είναι δύσκολο να προβλέψουμε πώς αυτό θα ήταν εφαρμόσιμο. Το να εκτελέσει, ένα ρομπότ ένα ευρύ φάσμα λειτουργιών, σήμερα ή στο εγγύς μέλλον, εξαρτάται από πάρα πολλές μεταβλητές. Μεγαλύτερη βάση δίνουμε στο τι είναι ηθικό για ένα ρομπότ σ’ έναν ιδεολογικά διχασμένο κόσμο.Μπορεί ωστόσο να απαιτηθεί πολλή επιπλέον γνώση την οποία οι μηχανές δεν μπορούν να κατανοήσουν, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Με άλλα λόγια, τι είναι ηθικό είναι απλά "πολύ περίπλοκο" να χωρέσει σ' ένα σύνολο κανόνων που μπορούμε να προγραμματίσουμε. Ακόμη και μια «από κάτω προς τα πάνω» προσέγγιση όπως το να αφήσουμε το ρομπότ εξερευνήσει τον κόσμο και να διδαχθούμε από τις δράσεις και τα λάθη του, έχει τον κίνδυνο να μην καταλάβει αρκετά το ρομπότ το τι είναι η ηθική, ώστε να το αφήσουμε απολύτως ελεύθερο ως υπεύθυνο ον πάνω στον κόσμο.

Άλλα ρομπότ επιφορτισμένα με συγκεκριμένες θέσεις , όπως την κατασκευή αυτοκινήτων ή την διδασκαλία στην τάξη, θα μπορούσεαν ασφαλώς να προγραμματιστούν για να αποφύγουμε το χειρότερο προφανές  σενάριο, όπως την σωματική βλάβη ενός ανθρώπου. Ο Wendell Wallach στο Yale και ο Colin Allen στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα, το Μπλούμινγκτον, πραγματεύονται ακριβώς τα θέματα αυτά στα τελευταία βιβλία τους.
Δημοσιογράφος: Πιστεύετε ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε πρόγραμμα συναισθηματικής νοημοσύνης στην τεχνητή νοημοσύνη;

PL: Φαίνεται ότι είμαστε κοντά στη δημιουργία ρομπότ που να παρουσιάζουν πειστικά συναισθήματα και συμπάθεια, όπως να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν συναισθήματα όταν  συναντούν ανθρώπους καθώς και να προκαλούν ορισμένα συναισθήματα. Αυτό όμως είναι πολύ διαφορετικό από το να δημιουργήσουμε ρομπότ που να αισθάνονται αληθινά συναισθήματα, για την ακρίβεια δεν είμαστε καν κοντά σε αυτό. Αυτό απαιτεί μια πιο ολοκληρωμένη νοητική θεωρία από ό,τι έχουμε σήμερα. Πιθανώς να λέγεται συνείδηση αλλά εξακολουθούμε να γνωρίζουμε ελάχιστα για το πώς λειτουργεί το μυαλό.

Ακόμη κι αν θα μπορούσαμε να κατασκευάσουμε ρομπότ που να βιώνουν συναισθήματα, πώς θα ελέγξουμε ότι η εμπειρία τους από τον πόνο ή την ευτυχία είναι ποιοτικώς παρόμοιες με τις δικές μας; Στη φιλοσοφία, αυτό ονομάζεται  φιλοσοφικό «πρόβληµα του άλλου νου» (other minds), όπου εν συντομία υποστηρίζει πως δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι υπάρχουν άλλοι εγκέφαλοι που μπορούν να σκέφτονται λογικά, και (ή)  πως η εμπειρία μας από ένα χρώμα (π.χ. το κόκκινο) δεν είναι καθόλου ίδια με οποιουδήποτε άλλου. Αλλά ίσως αυτό να μην έχει τόσο μεγάλη σημασία, όσο η εμπειρία από το κόκκινο να είναι λειτουργικά ισοδύναμη με του άλλου, φτάνει να εννοούμε το ίδιο πράγμα όταν λέμε "κόκκινο". Μπορεί αυτό να ισχύει και για τα ρομπότ, και ίσως δεν έχει τόση σημασία  αν ένα ρομπότ στην πραγματικότητα αισθάνεται ευτυχία ή φόβο, όσο το να συμπεριφέρεται λειτουργικά σαν να το έκανε.

Δημοσιογράφος:Πώς νομίζετε πως θα εξελιχθούν τα πράγματα στο μέλλον; Πιστεύετε πως τα νέα ρομπότ θα έχουν ενσωματωμένους στην κατασκευή τους κάποιους ηθικούς κανόνες;
PL: Δεν έχω ιδέα, και από τη στιγμή που δεν είναι ακόμα δυνατό, αλλά θα ήταν στο μακρινό μέλλον, ίσως κανείς σήμερα δεν μπορεί πραγματικά να προβλέψει. Ένα πράγμα φαίνεται να είναι βέβαιο, ότι το μέλλον δεν θα είναι έτσι όπως το έχουμε φανταστεί. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος πως η ρομποτική αυτονομία δεν είναι αρκετά αξιόπιστη και έτσι οι θεωρίες της  αυτόματης οδήγησης αυτοκινήτων (όπως και των ιπτάμενων αυτοκινήτων που φανταστήκαμε μέσω του κινηματογράφου πριν από μισό αιώνα) δεν γίνονται ποτέ πράξη. Αλλά εάν κάποτε υποχρεωθούμε να κατασκευάσουμε ρομπότ που θα απαιτείτο να συμπεριφέρονται ηθικά - για παράδειγμα, επειδή θα ζουν μέσα στην κοινωνία και θα αλληλεπιδρούν με τα παιδιά ή τους ηλικιωμένους ανθρώπους, - τότε, ναι, ελπίζω ότι υπάρχει κάτι που μπορούμε να πούμε πως θα μας διασφαλίσει ό,τι και να συμβεί. Ο Ron Arkin στο Πανεπιστήμιο της Georgia Tech δουλεύει σε κάτι τέτοιο, με την εργασία του της «ηθικής διακυβέρνησης» που, όπως ο οδηγός ενός αυτοκινήτου, θέτει τα όρια της συμπεριφοράς ενός ρομπότ, περιορίζοντάς το.
 
Δημοσιογράφος: Τότε, για ποιο λόγο μελετάμε την ρομποτική ηθική;
PL: Επειδή η τεχνολογία έχει πραγματικό αντίκτυπο στη ζωή μας και τον κόσμο, και πώς αν αναπτύξουμε και χρησιμοποιήσουμε αυτά τα εργαλεία, θα έχουμε έμπρακτα αποτελέσματα, κάποια θετικά και ορισμένες φορές αρνητικά. Σκεφτείτε όλα τα μεγάλα οφέλη που έχουμε από το Διαδίκτυο - αλλά επίσης να σκεφτούμε και τα αρνητικά, όπως την παρενόχληση στον κυβερνοχώρο που οδήγησε σε θανάτους στον πραγματικό κόσμο. Αν μπορούμε να μειώσουμε ορισμένες από αυτές τις αρνητικές επιπτώσεις, σκεπτόμενοι το μέλλον ως προς την κοινωνική και τεχνολογική διάσταση που θα προκύψει, θα οδηγήσει σε λίγο καλύτερες συνθήκες από αυτές που  βρήκαμε, και αυτά είναι όσα οποιοσδήποτε από εμάς μπορεί πραγματικά να κάνει .
Προσωπικά, ενδιαφέρομαι για ηθική ρομπότ γιατί τα ρομπότ κεντρίζουν τη φαντασία, όπως ανέφερα στην αρχή. Όπως το θέτει και ο Peter Singer , είναι "και γαμώ". Και ακόμα κι αν πήγα να σπουδάσω φιλοσοφία στο κολλεγιο και στα μεταπτυχιακά, έχω ενδιαφέρονται για την επιστήμη και την τεχνολογία ήδη από όσο μπορώ να θυμηθώ. Προγραμμάτιζα ηλεκτρονικούς υπολογιστές πριν γίνω έφηβος - το οποίο δεν ακούγεται σαν κάτι μεγάλο αυτές τις μέρες, αλλά ήταν ασυνήθιστο πριν από 30 χρόνια. Ο Atari 400 ή TI-99 4 / Α ή ο Apple IIe μπορεί να μην είχαν την επεξεργαστική ισχύ ούτε ενός συνηθισμένου σύγχρονου κινητού τηλεφώνου, αλλά είχαν προσωπικότητα και υπόσχονταν ένα είδος ευχάριστης ανακάλυψης που μόνο τα ρομπότ μπορούσαν να προσφέρουν.